Over WCAG 2.0 / Webrichtlijnen 2

Sinds de lancering van de eerste internationale toegankelijkheidsstandaard WCAG in 1999 is de ontwikkeling van internet(toepassingen) razendsnel gegaan; PDF, JavaScript, Flash, Silverlight en video zijn tegenwoordig gemeengoed bij de bouw van websites. Eind 2008 is daarom WCAG 2.0 gelanceerd: een leidraad waarmee zowel webontwikkelaars als webmanagers een handvat hebben om hun website, webapplicaties en content niet alleen nu, maar ook in de toekomst beter en toegankelijker te maken. 

Nieuwe Webrichtlijnen

Met WCAG 2.0 als uitgangspunt hebben de stichting Waarmerk drempelvrij.nl en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vervolgens Webrichtlijnen 2 ontwikkeld. In juli 2011 is deze versie gereed gekomen.
Webrichtlijnen 1 en 2 hebben hetzelfde doel: iedereen toegang te verschaffen tot online informatie en dienstverlening van goede kwaliteit. De Webrichtlijnen zijn vooral een middel: een instrument voor 'goed opdrachtgeverschap' en een norm voor toetsing. Versie 2 is net als zijn voorganger een overheidsstandaard.

Opbouw van versie 2

Versie 2 is gelaagd opgebouwd. De nieuwe versie is gebaseerd op de 4 principes van WCAG 2.0: Waarneembaar, Bedienbaar, Begrijpelijk en Robuust. Daaraan is een 5e principe toegevoegd: Universeel. Deze 5 principes bevatten samen 22 richtlijnen. Deze zijn weer onderverdeeld in succescriteria. Per succescriterium worden algemene en technologiespecifieke voorbeelden (HTML, JavaScript, Flash, etc) gegeven hoe aan het criterium kan worden voldaan. Dit gebeurt in zogenaamde 'technieken'. Zie ook onderstaande afbeelding.

Overzicht van principes, richtlijnen en succescriteria in de Webrichtlijnen 

Principe Universeel: Creëer content die betekenisvol, voor iedereen bruikbaar, uitwisselbaar en duurzaam is

Het principe Universeel bestaat uit 10 richtlijnen, genummerd van U.1 tot U.10. Elk van deze richtlijnen bevat tenminste 1 succescriterium. De succescriteria zijn verdeeld in 3 categoriën: Level A, AA en AAA.

  • Level A: U.1.1, U.1.2, U.1.3, U.2.1, U.3.1, U.4.1, U.5.1, U.6.1, en U.8.1;
  • Level AA: U.2.2, U.7.1, U.9.1 en U.10.1; 
  • Level AAA: U.10.2 en U.10.3.

Principe Waarneembaar: Informatie en componenten van de gebruikersinterface moeten toonbaar zijn aan gebruikers op voor hen waarneembare wijze

 Het principe Waarneembaar bevat 4 richtlijnen en 22 succescriteria.

  • Level A: 1.1.1, 1.2.1, 1.2.2, 1.2.3, 1.3.1, 1.3.2, 1.3.3, 1.4.1 en 1.4.2; 
  • Level AA: 1.2.4, 1.2.5, 1.4.3, 1.4.4 en 1.4.5;
  • Level AAA: 1.2.6, 1.2.7, 1.2.8, 1.2.9, 1.4.6, 1.4.7, 1.4.8 en 1.4.9. 

Principe Bedienbaar: Componenten van de gebruikersinterface en navigatie moeten bedienbaar zijn

Het principe Bedienbaar bevat 4 richtlijnen en 20 succescriteria.

  • Level A: 2.1.1, 2.1.2, 2.2.1, 2.2.2, 2.3.1, 2.4.1, 2.4.2, 2.4.3 en 2.4.4;
  • Level AA: 2.4.5, 2.4.6 en 2.4.7;
  • Level AAA: 2.1.3, 2.2.3, 2.2.4, 2.2.5, 2.3.2, 2.4.8, 2.4.9 en 2.4.10.

Principe Begrijpelijk: Informatie en de bediening van de gebruikersinterface moeten begrijpelijk zijn

Het principe Begrijpelijk bevat 3 richtlijnen en 17 succescriteria.

  • Level A: 3.1.1, 3.2.1, 3.2.2, 3.3.1 en 3.3.2;
  • Level AA: 3.1.2, 3.2.3, 3.2.4, 3.3.3 en 3.3.4;
  • Level AAA: 3.1.3, 3.1.4, 3.1.5, 3.1.6, 3.2.5, 3.3.5 en 3.3.6.

Principe Robuust: Content moet voldoende robuust zijn om betrouwbaar geïnterpreteerd te kunnen worden door een breed scala van user agents, met inbegrip van hulptechnologieën

Het principe Robuust bevat 1 richtlijnen en 2 succescriteria.

  • Level A: 4.1.1 en 4.1.2.

Verschillen tussen oude en nieuwe versie Webrichtlijnen

Webrichtlijnen versie 1 is gebaseerd op HTML als basistechnologie. Webrichtlijnen 2 staat ook andere technologieën als basis toe. Zolang deze maar ‘door toegankelijkheid ondersteund' worden. WCAG 2.0 is integraal overgenomen, waarmee goed wordt aangesloten bij de internationale ontwikkelingen. Er is ook een aantal inhoudelijke verschillen: Zo is bijvoorbeeld een alternatief voor JavaScript niet vereist bij versie 2 en zijn unieke en duurzame URI’s geen basiseis meer.

Ook het gebruik van abbr elementen bij afkortingen is geen eis meer. Waar bij versie 1 bij bepaalde technologieën alleen werd gekeken of er een bruikbaar HTML alternatief aanwezig was, wordt bij versie 2 naar de toegankelijkheid van de technologie zelf gekeken. Dat is belangrijk als van bijvoorbeeld PDF, Flash of Silverlight wordt gebruikt: deze worden in versie 2 meegenomen in het onderzoek.

Universele richtlijnen

Webrichtlijnen 2 omvat meer dan WCAG 2.0: Er komen 10 universele richtlijnen bij. Deze richtlijnen gaan verder dan toegankelijkheid en richten zich op gebruiksvriendelijkheid, kwaliteit en zoekmachineoptimalisatie. Eén van de universele richtlijnen stelt bijvoorbeeld dat de website 'gelaagd' dient te zijn gebouwd, zodat de basiscontent en -functionaliteit onder alle omstandigheden beschikbaar is.

Tenslotte zijn de Prioriteiten 1, 2 en 3 uit de Webrichtlijnen veranderd in Niveau A, AA en AAA. Let wel op: Sommige eisen die aan niveau A worden gesteld, zijn strenger dan de eisen uit Prioriteit 1 in versie 1. Als geheel bevat Webrichtlijnen versie 2 niveau AA voor een groot deel wel dezelfde eisen als Prioriteit 2 in de oude norm.

Nieuw op het minimale niveau (niveau A)

Prioriteit 1 en prioriteit 2 van de vorige internationale toegankelijkheidsrichtlijnen van W3C, WCAG 1.0, zijn volledig overgenomen in Webrichtlijnen 1. Dit correspondeert met niveau 1 en 2 van het Waarmerk drempelvrij.nl versie 1. Ook bij Webrichtlijnen 2 is dit het geval: de minimumeisen van WCAG 2.0 zijn volledig overgenomen. Voor overheidswebsites is niveau A aangevuld met een aantal Algemene Kwaliteitsrichtlijnen voor een goede website. Bij Webrichtlijnen 1 was dit niet het geval; daar was het basisniveau gelijk aan het basisniveau van WCAG 1.0. Het basisniveau waar overheidswebsites aan dienen te voldoen, gaat daarmee iets verder dan het basisniveau voor niet-overheidswebsites; deze laatste groep kan er voor kiezen om alleen te voldoen aan het WCAG 2.0 niveau A gedeelte. 

Algemene opmerkingen

Deze algemene opmerkingen gelden voor beide nieuwe richtlijnen, WCAG 2.0 en Webrichtlijnen 2.

PDF en JavaScript in WCAG2.0 / Webrichtlijnen 2

Een verbetering is dat de nieuwe WCAG 2.0 en Webrichtlijnen 2 de mogelijkheid bieden om technologieën als bijvoorbeeld PDF-bestanden en JavaScript toegankelijk aan te bieden. Terwijl in versie 1 van de richtlijnen altijd een alternatief in HTML (zonder JavaScript en Stylesheets) beschikbaar moest zijn, hoeft dit alternatief nu niet altijd meer geboden te worden. Wel dient de content uiteraard toegankelijk te worden aangeboden. Voor JavaScript wordt bijvoorbeeld vereist dat de namen en rollen van elementen altijd duidelijk moeten zijn en dat toetsenbordtoegankelijkheid altijd dient te zijn geborgd.

Downloads zijn onderdeel van de website

Bestanden die als download worden aangeboden op een pagina worden bij versie 2 van de richtlijnen beschouwd als onderdeel van de website. Daarom dienen bijvoorbeeld PDF-bestanden toegankelijk te worden aangeboden. Dit wordt beschreven in zogenaamde ‘technieken’-documenten. Als het niet mogelijk is om een download als toegankelijke versie aan te bieden, moet een toegankelijk alternatief worden aangeboden.

Nieuw in WCAG 2.0 niveau A

Hieronder wordt een beschrijving gegeven van de belangrijkste verschillen tussen prioriteit 1 van WCAG 1.0 en niveau A van WCAG 2.0. Deze verschillen komen bijvoorbeeld doordat richtlijnen zijn toegevoegd of van niveau zijn verschoven (voorheen op prioriteit 2 niveau).

Zintuiglijke eigenschappen

Lever geen instructies die alleen afhankelijk zijn van zintuiglijke eigenschappen. Een instructie als ‘Hiernaast vindt u meer boeken van Harry Mulisch’ is voor blinde bezoekers niet goed bruikbaar, tenzij bijvoorbeeld boven die lijst met boeken staat: ‘Meer boeken van Harry Mulisch’.

Gerelateerd Succescriterium: 1.3.3

Video

Voor video’s dient nog steeds ondertiteling voor doven en slechthorenden geboden te worden. Op niveau A mag in plaats van audiodescriptie voor blinde bezoekers ook een volledig uitgeschreven tekst worden aangeboden. Deze tekst dient alle visuele en auditieve informatie in de juiste volgorde aan te bieden. Ondertiteling dient wel altijd geboden te worden. Er is overigens ook een uitzondering waarbij helemaal geen ondertiteling of audiodescriptie nodig is: de video is een alternatief voor de tekst op de pagina. In dat geval dient dit duidelijk tekstueel te zijn vermeld en mag de video niet meer informatie bieden dan al in de tekst wordt gepresenteerd.

Gerelateerde Succescriteria: 1.2.21.2.3

Geluid, Beweging  en Tijdslimieten

Lever de mogelijkheid om bewegende, knipperende of automatisch actualiserende informatie te pauzeren. Ook geluid dat automatisch start, moet kunnen worden gestopt, gepauzeerd of zacht gezet kunnen worden. Als een tijdslimiet wordt geboden voor een formulier of andere content, dient de timing aanpasbaar te zijn.

Gerelateerde Succescriteria: 1.4.22.2.12.2.2

Formulieren en tijdslimieten

Op niveau A worden meer eisen gesteld aan het gebruik van formulieren: elk invoerveld dient een goed geassocieerd tekstlabel te hebben. Dit kan door middel van het label element en wanneer dat niet mogelijk is, door middel van een title attribuut. Daarnaast dienen de elementen fieldset, legend en optgroup gebruikt te worden als dat nodig is. Ook dienen er goede tekstuele foutmeldingen en instructies te worden geleverd. Voorkom verder grote wijzigingen in de content door het gebruik van bedieningselementen (of geef hiervoor vooraf een duidelijke waarschuwing).

Gerelateerde Succescriteria: 1.3.13.2.23.3.13.3.24.1.2

Toetsenbord en logische volgorde

Volledige toetsenbordtoegankelijkheid wordt nu op niveau A beoordeeld. Zorg ook voor een logische tabvolgorde en een logische leesvolgorde in de broncode (dat is de volgorde die voorleessoftware volgt).

Gerelateerde Succescriteria: 2.1.12.1.22.4.33.2.1

Paginatitels, koppen en lijsten

Op niveau A moeten de koppen met header elementen (h1-h6) worden aangegeven. Daarnaast moeten pagina’s een titel hebben die het onderwerp van de pagina beschrijft en moeten lijsten goed zijn opgemaakt.

Gerelateerde Succescriteria: 1.3.12.4.2

Links en herhalende blokken

Het dient binnen de context (bijvoorbeeld binnen de zin) duidelijk te zijn waar een link naartoe verwijst. Op de meeste websites zal dit echter al goed gaan. Ook dienen blokken herhalende content (zoals de navigatie) te kunnen worden overgeslagen om direct bij de hoofdcontent te komen. Bijvoorbeeld door het bieden van skip-links die zichtbaar zijn wanneer deze tabfocus ontvangen.

Gerelateerde Succescriteria: 2.4.1 en 2.4.4

Goede code en HTML5

Pagina’s dienen foutloos te parsen op niveau A. Het gebruik van de HTML5 specificatie hoeft daarbij geen problemen op te leveren. Op dit moment worden er nog technieken ontwikkeld die beschrijven hoe aan de richtlijnen kan worden voldaan bij het gebruik van HTML5-specifieke elementen en attributen.

Gerelateerd Succescriterium: 4.1.1

Universele kwaliteitsrichtlijnen niveau A

De Universele kwaliteitsrichtlijnen voor de overheid stellen nog een aantal extra kwaliteitseisen op niveau A. Deze worden hieronder kort toegelicht.

HTML correct gebruiken

HTML elementen dienen altijd gebruikt te worden volgens hun betekenis. Dit houdt bijvoorbeeld in dat table elementen niet gebruikt mogen worden voor layout en dat een blockquote element alleen gebruikt dient te worden voor een citaat in blokvorm. Gebruik ook geen HTML-elementen voor opmaak, want dit dient met een style sheet geregeld te worden. Sla ook geen kopregels over (bijvoorbeeld van een h1 naar een h3).

Gerelateerde Succescriteria: 1.3.1U.1.1U.1.2 en U.1.3

Scheiding aanbrengen en UTF-8

Bied content (vaak HTML) en presentatie (vaak CSS) gescheiden van elkaar aan. CSS dient in aparte bestanden te staan of bovenaan de HTML-code te worden geplaatst. Ook dient gebruik gemaakt te worden van de UTF-8 karakterset.

Gerelateerde Succescriteria: U.2.1 en U.8.1

Bouw gelaagd

Zorg ervoor dat toegankelijkheid in alle gebruikersomstandigheden geborgd is (dus ook bijvoorbeeld zonder een plug-in als Flash), bied in alle gebruikersomstandigheden ten minste ook een open standaard of specificatie aan en zorg er (eventueel door middel van gelaagd bouwen) voor dat de informatie en functionaliteit beschikbaar is in alle gangbare browsers.

Gerelateerd Succescriterium: U.3.1

Foutmeldingen, taalkeuze en formulieren

Als een pagina wordt opgevraagd die niet (meer) bestaat, bied dan een gebruiksvriendelijke foutmelding met verschillende mogelijkheden voor de gebruiker om verder te gaan. Verder: wanneer content ook in een andere taal beschikbaar is, dient hier op een consistente en gebruiksvriendelijke manier naar verwezen te worden. Tevens wordt een aantal eisen gesteld aan het gebruik van formulieren, zodat bezoeker voldoende informatie en ondersteuning hebben bij het invullen van gegevens.

Gerelateerde Succescriteria: U.4.1U.5.1 en U.6.1

Bron: www.accessibility.nl

Klachtenprocedure

Bezoekers kunnen een klacht indienen als ze vinden dat een website met het waarmerk toch niet voldoet aan de richtlijnen. Het logo van het Waarmerk drempelvrij.nl dat op een geïnspecteerde website wordt geplaatst, is een link naar een online reactieformulier op de website van de inspectie-instelling die de website heeft geïnspecteerd. In het formulier kan nauwkeurig worden aangegeven welke problemen de bezoeker op de website ervaart.

Wanneer blijkt dat de website niet meer toegankelijk is dienen de gevonden knelpunten binnen 20 werkdagen opgelost te worden. Dan kan het waarmerk op de site kan blijven staan. Is het niet mogelijk om binnen 20 werkdagen de problemen op te lossen dan zal het waarmerk (tijdelijk) van de website gehaald moeten worden. Pas als de problemen opgelost zijn mag het waarmerk weer geplaatst worden.

Stichting Waarmerk drempelvrij.nl

Stichting Waarmerk drempelvrij.nl heeft als doelstelling de toegankelijkheid van Nederlandse websites te bevorderen voor iedereen, inclusief mensen met een functiebeperking en senioren. Hiervoor is een transparante regeling met logo's en heldere normen opgezet die door de Stichting beheerd wordt. Meer over Stichting Waarmerk drempelvrij.nl