
Deze pagina biedt richtlijnen voor beleidsmakers, managers en (specifieker) webontwikkelaars en onderzoekers van websites die rekening willen houden met ouderen en mensen met een functiebeperking op het Internet.
De laatste versie van de richtlijnen voor het Waarmerk drempelvrij.nl en de Webrichtlijnen is het document 'Normdocument Webrichtlijnen voor Waarmerk drempelvrij.nl' (sinds 20 juli 2007). Deze norm is een uitbreiding van de vorige versie en daarmee ook de officiële norm voor de inspectie van het Waarmerk drempelvrij en de Webrichtlijnen.
Bij de norm hoort ook een nieuwe versie van het document 'Normdocument Webrichtlijnen – Richtlijnen voor evaluatie en sampling voor Waarmerk drempelvrij.nl (sinds 20 juli 2007).
De richtlijnen voor prioriteit 1 in beide documenten zijn in deze laatste versie gelijkwaardig aan de vorige versie (op deze pagina). Beide documenten zijn te downloaden vanaf de pagina 'Webrichtlijnen' op deze website. Er zal op termijn door het bestuur van stichting Waarmerk drempelvrij.nl een overgangsregeling worden vastgesteld.
Ga nu naar: de laatste versie van de (Web)richtlijnennorm...
Op deze pagina staat de versie van het normdocument, goedgekeurd door het bestuur van het waarmerk drempelvrij op 5 juli 2006 en ingaande vanaf 1 november 2006. Voor de richtlijnen van prioriteit 1 is deze norm gelijkwaardig aan de nieuwere norm van 20 juli 2007.
Naast het vermelden van de richtlijnen voor het Waarmerk drempelvrij.nl heeft deze pagina ook als doel een verduidelijking te geven van deze richtlijnen en het aanbieden van betere/objectieve meetbaarheid van de richtlijnen. Dit wordt bereikt door extra informatie te geven over datgene waarop de specifieke ijkpunten van toepassing zijn, meetbare conformiteitseisen, definities en voorbeelden.
Hieronder volgen de 16 prioriteit 1 ijkpunten van de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 1.0) die gelden als de richtlijnen voor het Waarmerk drempelvrij.nl. Ieder ijkpuntnummer is daarbij een link naar het Engelstalige techniek-document behorend bij de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 1.0) voor extra uitleg en voorbeelden. Het normatief document gaat vergezegd door een methodologie voor het evalueren en samplen van een website. Dat document is Engelstalig.
Hieronder volgen de 16 prioriteit 1 ijkpunten van de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 1.0) die gelden als de richtlijnen voor het Waarmerk drempelvrij.nl. Ieder ijkpuntnummer is daarbij een link naar het Engelstalige techniek-document behorend bij de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 1.0) voor extra uitleg en voorbeelden.
Het tekstequivalent dient dezelfde functie te hebben als het niet-tekstelement en moet informatie overbrengen die gelijk is aan de informatie die de auteur voor de niet-tekstuele content voor ogen had. De kwaliteit van de informatie in het tekstequivalent is afhankelijk van de functionaliteit van het niet-tekstuele element in de context. Het tekstequivalent dient alle beoogde informatie te presenteren of moet dezelfde functie hebben als het niet-tekstuele element. Dit houdt in dat niet-tekstuele content die in woorden kan worden uitgedrukt over een tekstequivalent beschikt dat hiermee expliciet is geassocieerd. Indien het niet-tekstuele element niet in woorden wordt uitgedrukt, dan moet het tekstuele element beschrijvend zijn.
Tekstequivalent
- heeft dezelfde functie als de beoogde functie van de niet-tekstuele content
- geeft informatie die gelijk is aan de informatie die de niet-tekstuele content had moeten overbrengen
- kan gestructureerde content of metagegevens bevatten
Niet-tekstueel element
Niet-tekstuele elementen omvatten afbeeldingen, maar zijn hier niet toe beperkt. Ze omvatten tevens tekst in rasterafbeeldingen, image map regions, animaties (bijvoorbeeld geanimeerde GIF's), ASCII-art, afbeeldingen die gebruikt worden als opsommingstekens, opvultekens, grafische knoppen, geluiden (afgespeeld met of zonder gebruikersinteractie), zelfstandige audiobestanden, audiotracks van video en video. Scripts, applets en programmatische objecten vallen niet onder deze definitie en worden bij een ander ijkpunt aan de orde gesteld.
Voorbeeld met geluid als achtergrond
Op een website over vakanties op Jamaica wordt achtergrondmuziek uit de streek afgespeeld. De website geeft voor de gebruiker het volgende bericht weer: "bezig met afspelen: muziek met een lokaal karakter". Er wordt een aparte link naar een langere beschrijving (de tekst van het nummer) geplaatst als dit nummer beschrijvend en functioneel is.
Voorbeeld met video
Een website over werken in Parijs geeft een video weer van een taxi, een bus en vijf auto's die voor een verkeerslicht stoppen terwijl een voetganger de weg oversteekt. De voetganger loopt verder op het trottoir en de auto's zetten zich weer in beweging. De website moet de gebruiker een beschrijving van de video geven waaruit blijkt dat het om een video gaat die een indruk geeft van het verkeer in een straat in Parijs. Zie tevens ijkpunt 1.3 en 1.4.
Voorbeeld met spacers
Veel websites maken voor de paginaopmaak gebruik van spacers. Omdat spacers geen informatieve functie hebben, moeten ze zijn voorzien van een leeg alt-attribuut: alt="".
Voorbeeld van grafiek met gegevens
Een grafiek zet de hoeveelheden snoep tegen elkaar af die in het eerste kwartaal van dit jaar en het eerste kwartaal van vorig jaar zijn verkocht. De resultaten dit jaar zijn beduidend slechter. Het tekstequivalent vermeldt: "minder snoep verkocht in eerste kwartaal". Een aparte link brengt u naar een pagina met een gedetailleerdere beschrijving als deze door de grafiek wordt gegeven (dat wil zeggen exacte cijfers, enzovoort).
Als kleur het enige middel is voor het overbrengen van informatie, het aangeven van antwoorden of het onderscheiden van visuele elementen of functies, zorg er dan voor dat de informatie ook zonder kleur beschikbaar is, bijvoorbeeld via context of markup.
Kleurcodering
Het gebruik van een of meer kleuren om informatie over te brengen, een respons aan te geven of een visueel element of een visuele functie te onderscheiden.
Voorbeeld van de kleuren rood en groen voor het overbrengen van informatie
Een website instrueert de gebruiker om verder te gaan als het volgende teken groen is en terug te gaan als dit teken rood is. De informatie dient tevens vermeld te worden in een tekst als "ga verder" of "ga terug".
Voorbeeld van kleurcodering
Nadat er een formulier is ingevuld en de knop "Verzenden" is ingedrukt, wordt dezelfde pagina opnieuw weergegeven. Op deze pagina wordt gevraagd om ook de velden in te vullen die rood gemarkeerd zijn. Voeg tevens toe: "vul ook het volgende veld in:"
Kleurtoewijzing aan partijen
Op een website van de overheid geeft een kaart de partijen in het parlement met verschillende kleuren weer. Elke partij heeft een andere kleur. Voeg tekstuele informatie waarmee de partijen onderscheiden kunnen worden toe aan de kaart en een legenda, en voeg in de legenda het aantal leden of percentages toe.
In alle documentteksten of tekstequivalenten (dat wil zeggen bijschriften, alt-attributen) op een pagina met wijzigingen in de natuurlijke taal dienen deze wijzigingen duidelijk te worden aangegeven. Zinnen uit diverse talen, acroniemen en afkortingen worden in teksten vaak afgewisseld. Als deze zinnen worden aangegeven, kan een spraaksynthesizer de tekst met het juiste accent en de juiste uitspraak uitspreken. Als de wisselingen in de natuurlijke taal niet wordt aangegeven, dan zal de spraaksynthesizer het standaardaccent en de standaarduitspraak van de taal op de rest van de pagina gebruiken, waardoor de zinnen onbegrijpelijk kunnen worden.
lang, met inbegrip van een specificatie van de taal van de passage of het fragment.Natuurlijke talen
Talen die door mensen gebruikt worden voor communicatie, met inbegrip van gesproken talen, geschreven talen en gebarentalen
Andere talen
Als de Franse zin "le train est a la gare" door een spraaksynthesizer wordt uitgesproken die Engels als primaire taal gebruikt, dan kan het resultaat moeilijk te verstaan zijn. Door de taal aan te geven, kan de spraaksynthesizer de woorden in het Frans uitspreken. In HTML gebruikt u het lang-attribuut om dit te bewerkstelligen.
Als in een pagina een enkel woord (product- of eigennaam) in een andere taal wordt gebruikt dan de basistaal van de pagina, dan heeft het de voorkeur om dat in de code ook aan te geven. Dit is echter niet verplicht.
Als een HTML-document wordt weergegeven zonder geassocieerde style sheets, moet het document nog steeds kunnen worden gelezen. Als style sheets niet worden ondersteund of om wat voor reden dan ook niet worden weergegeven of zichtbaar zijn, dan worden de documenten zodanig georganiseerd dat gebruikers alle documentinhoud en -functionaliteit in een logische volgorde kunnen openen, lezen en gebruiken.
Style sheet
Definitie van style sheet: een document dat aan een webpagina is gekoppeld of in een webpagina is ingebed, en dat de opmaak, transformatie en/of visualisering van de documentinhoud beschrijft.
Oude browser of tekstbrowser
Iemand gebruikt een tekstbrowser, bijvoorbeeld lynx. Deze browser geeft geen style sheets weer. De informatie op de pagina en de functionaliteit moeten nog steeds voor de gebruiker beschikbaar zijn. Dit kan in de meeste gevallen eenvoudig worden bewerkstelligd door de pagina en de code te structureren volgens relevante W3C-aanbevelingen.
Toegankelijke equivalenten dienen te worden bijgewerkt zodra de dynamische content waaraan deze equivalenten gekoppeld zijn verandert. Het is belangrijk om dit in overweging te nemen bij het kiezen van de techniek waarmee informatie op pagina's geplaatst wordt. Namen van dynamische frames kunnen bijvoorbeeld moeilijker te wijzigen zijn dan namen van dynamische afbeeldingen.
Dynamische content
content die met of zonder gebruikersinteractie/tussenkomst van de auteur verandert.
Een beurs-tikker op een website
Op een website bevindt zich een dynamische afbeelding die de NASDAC-index weergeeft. De afbeelding wordt vernieuwd zodra de pagina wordt vernieuwd. Het indexcijfer wordt gewijzigd in het meest recente cijfer. Het equivalent dient dezelfde bijgewerkte informatie te bieden. Met verschillende technieken kan worden bewerkstelligd dat het indexcijfer in het alt-attribuut wordt weergegeven, of dat de bijgewerkte informatie in de grafiek in een apart bestand wordt beschreven.
Frame met dynamische informatie
Een website geeft een willekeurige pagina van de website in een apart frame op de voorpagina weer als de pagina wordt vernieuwd. Hierdoor zouden mensen naar pagina's moeten worden geleid die niet vaak worden bezocht. De titel van het frame dient de content van de pagina als dynamisch te beschrijven, of moet veranderen als de informatie verandert.
Dynamische pagina's
Als iemand gebruik maakt van bepaalde gebruikersprofiel instellingen, wordt er dynamisch een website gegenereerd. De pagina bestaat uit verschillende frames die dynamisch worden gegenereerd. De titel van de frames moet de content van de frames weergeven.
Dit ijkpunt heeft betrekking op mensen met lichtflitsgevoelige epilepsie, waarbij aanvallen kunnen worden opgewekt door het scherm 3 tot 49 keer per seconde (Hertz) te laten flikkeren of flitsen (de piekgevoeligheid ligt bij 20 flikkeringen per seconde). Gebruikers dienen van tevoren te worden gewaarschuwd en moeten in staat zijn om de flikkering te regelen. Ook personen met concentratieproblemen zijn misschien niet in staat om zich op paginacontent te concentreren als er in hetzelfde visuele veld sprake is van flikkering.
Ten minste één van de volgende punten is waar:
Flikkering (lichtflitsgevoelige epilepsie)
Er kunnen aanvallen worden opgewekt door het scherm 3 tot 49 keer per seconde (Hertz) te laten flikkeren (de piekgevoeligheid ligt bij 20 flikkeringen per seconde).
Wetenschappelijke pagina's
Een wetenschappelijke pagina over lichtflitsgevoeligheid maakt gebruik van flikkeringen om het verschijnsel aan studenten uit te leggen. Voordat u de pagina op gaat, ziet u een waarschuwing waaruit blijkt dat de pagina gebruik maakt van flikkering die lichtflitsgevoelige epilepsie kan veroorzaken. Er is tevens een melding waarin een methode wordt voorgesteld om de flikkering te regelen.
Bepaal de beoogde doelgroep en de content van de website en controleer of de taal voor de content die deze doelgroep aanspreekt gepast is. De beoogde doelgroep moet de content kunnen begrijpen.
De content is beoordeeld en er is rekening gehouden met de volgende evaluatiestrategieën voor de complexiteit van de content, die op passende wijze worden toegepast voor de beoogde doelgroep:
Niet-tekstuele content
Omvat afbeeldingen, tekst in rasterafbeeldingen, image map regions, animaties (bijvoorbeeld geanimeerde GIF's), applets en programmatische objecten, ASCII-art, scripts, afbeeldingen die gebruikt worden als opsommingstekens, opvultekens, grafische knoppen, geluiden (afgespeeld met of zonder gebruikersinteractie), zelfstandige audiobestanden, audiotracks van video en video.
Geen
Server-side image maps (die gebruik maken van het ISMAP-attribuut in het IMG-element) maken normaliter geen gebruik of kunnen normaliter geen gebruik maken van tekstuele informatie over de links die in de maps zijn gecodeerd. In dat geval is het gebruik van tekstlinks voor elke actieve gebied een oplossing om de links begrijpelijk te maken voor screenreaders en zo een mogelijkheid voor interactie aan te bieden.
Eén van de volgende punten is van toepassing:
Actief gebied
Een gebied dat kan worden aangeklikt of op andere wijze mogelijkheden voor interactie biedt.
Voorbeeld van routebeschrijving naar bedrijf
Veel organisaties bieden een routebeschrijving die een korte indruk geeft van de route naar het kantoor. Dit kan een server-side image map zijn die moeilijk te omschrijven is voor blinden. In dit geval is het het beste om een tekstuele routebeschrijving te bieden op dezelfde of een aparte pagina.
Een client-side image map biedt de mogelijkheid om equivalenten te bieden voor de content en functionaliteit die in de image map zijn opgeslagen. Werk alleen met server-side image maps als gebieden niet met een beschikbare geometrische vorm kunnen worden gedefinieerd.
Indien er gebruik is gemaakt van server-side image maps, zijn de volgende punten waar:
Beschikbare geometrische vorm
Een vorm die in een programma gedefinieerd kan worden om links of andere vormen van interactie te bieden. Op dit moment kunnen in de meeste opmaakprogramma's bijna alle vormen worden gedefinieerd. De enige uitzondering wordt gevormd door programma's en websites die gerelateerd zijn aan geografische informatiesystemen.
Online routeplannen
Een website biedt de mogelijkheid om een route tussen twee steden uit te stippelen. Het resultaat wordt weergegeven als een interactieve kaart waarbij elk punt op de kaart gebruik maakt van een coördinaat op de server waarop u kunt in- en uitzoomen, dat kan worden verschoven, enzovoort. Door een tekst toe te voegen die de route beschrijft kunt u een equivalent van de kaart aanbieden.
Indien er gegevens worden gepresenteerd in tabellarisch formaat, maak dan gebruik van het juiste element dat in de aanbeveling wordt genoemd, met inbegrip van de ondersteunende elementen en attributen voor het bepalen van rij- en kolomkoppen. Hiermee wordt het voor gebruikers van hulptechnologie mogelijk om informatie in tabelcellen aan de rij- en kolomkoppen te koppelen (bij HTML maakt u in dit geval gebruik van het th-element voor rijen en/of kolommen).
Datatabel (gegevenstabel)
Een tabel waarin gegevensinformatie wordt gestructureerd. De horizontale en/of verticale positie van de informatie geeft betekenis aan de gegevens die in de datatabel wordt weergegeven.
Tabel met gegevens
Een website over concerten bevat een tabel met de volgende informatie over zo'n 200 musici en artiesten: naam, website, muziekgenre, meest recente album, aantal verkochte exemplaren. Deze tabel moet toegankelijk worden gemaakt door gebruik te maken van de juiste code en de daarbij horende ondersteunende elementen en attributen (zoals tr, th, td en bijschriften in HTML).
Sommige datatabellen maken gebruik van meerdere logische niveaus met rij- en kolomkoppen. Dit houdt in dat de datatabel een structurele verdeling gebruikt die verder gaat dan in eerste instantie uit de rijen en kolommen blijkt.
Geen
Treintarieven
Treintarieven worden op meerdere logische niveaus met kolomkoppen weergegeven. De tabel geeft twee kolommen weer: "weekdagen" en "weekeinde". Beide kolommen bevatten twee andere kolommen, namelijk "eerste klas" en "tweede klas". De rijen geven verschillende prijzen die afhankelijk zijn van het betreffende treinkaartje (ouderen, studenten, enzovoort). De tabel geeft resultaten voor normale treinen, sneltreinen en stoptreinen. Gebruik de juiste code om de informatie op verschillende niveaus aan de juiste informatie in de (sub)kolommen en (sub)rijen te koppelen.
Websites kunnen uit één of meer frames bestaan, waarin informatie wordt weergegeven. Gebruikers kunnen voor navigatiedoeleinden om een overzicht van de frames vragen. Hiervoor moeten de frames duidelijk kunnen worden onderscheiden, zodat met het title-attribuut naar de frames genavigeerd kan worden.
Het volgende is waar:
Geen
Amusementspark
Een amusementspark maakt op haar website gebruik van twee frames. De titel van het ene frame is frame1. Dit frame biedt een overzicht van de menuopties. De titel van het andere frame is frame2. Dit frame bevat de content. De frames moeten in plaats van frame1 en frame2 respectievelijk menu en content genoemd worden.
Contentontwikkelaars moeten ervoor zorgen dat pagina's toegankelijk zijn als scripts, applets of andere programmaobjecten in een browser worden uitgeschakeld of als een browser hiervoor geen ondersteuning biedt. Hieronder vallen tevens links die gebruik maken van scripting.
Geen
Rekenmachine
Een pagina op de website van de belastingdienst bevat een script dat een rekenmachine emuleert en berekeningen uitvoert die nodig zijn om naar de volgende stappen op de pagina te gaan. Zorg voor een andere invoervorm voor de berekeningen of een andere W3C-technologie die een toegankelijk alternatief biedt.
JavaScript-links
Een website bevat JavaScript-links. Als een gebruiker geen scripts gebruikt, dan kunnen de links niet worden geactiveerd, omdat de browser de content van de links niet kan tonen. Bied equivalenten voor links die "JavaScript" als URL gebruiken. Dit kan worden bewerkstelligd door een "noscript"-alternatief te bieden.
Er wordt een audiobeschrijving van de visuele tracks van multimediaclips aangeboden om belangrijke informatie over te brengen, zoals decor, beweging, diagrammen, grafieken, enzovoort, die anders verloren gaat omdat de gebruiker het scherm niet kan zien. Voor blinden of visueel gehandicapten zijn deze audiobeschrijvingen nodig, omdat gebruikers de op video of animaties gebaseerde presentaties anders niet volledig kunnen begrijpen.
Eén van de volgende punten is van toepassing:
Belangrijke visuele informatie
Informatie die nodig is om het decor, de actie of de gebeurtenis te kunnen begrijpen en die niet alleen uit de geluidstrack kan worden afgeleid.
Een filmclip met een audiobeschrijving
Een videoclip geeft een prinses weer die een kikker kust. De audiobeschrijving luidt: "een prinses kust een kikker".
Grappige animatie
Een grappige animatie geeft een kleifiguur weer die opeens tot leven komt en de filmer aanvalt. Behalve achtergrondmuziek is er verder geen geluid. Er zijn geen beschrijvingen en bijschriften nodig. Bied een tekstuele beschrijving, zoals vereist wordt door ijkpunt 1.1.
Bestaande toegankelijke materialen opnieuw uitzenden
Als content opnieuw wordt uitgezonden vanaf een ander medium of een andere bron die voldoet aan (uitzendings)vereisten voor toegankelijkheid (die los staan van deze richtlijnen), dan voldoet de heruitzending aan de eisen van het ijkpunt indien de heruitzending aan de andere richtlijnen voldoet.
Presentaties met tijdsdimensies kunnen alle vormen van multimedia omvatten, zoals films, animaties of diashows. Equivalente alternatieven voor deze typen presentaties zijn bijschriften (die toegang tot audiotracks bieden) en audiobeschrijvingen (die toegang tot visuele tracks bieden).
De behoefte aan gesynchroniseerde tekstuele transcripties van audio- of videotracks wordt beschreven onder ijkpunt 1.1, en de behoefte aan gesynchroniseerde tekstuele transcripties van videotracks wordt beschreven onder ijkpunt 1.3. Een aparte tekstuele transcriptie die achteraf moet worden doorgelezen biedt geen equivalente ervaring. Aan mensen die deze bestanden niet kunnen weergeven worden tekstuele transcripties geboden.
Alle volgende punten zijn van toepassing:
Tijdsafhankelijke presentatie
Een presentatie die bestaat uit gesynchroniseerde audio en visuele tracks (bijvoorbeeld een film)
OF
een presentatie die vereist dat de gebruiker op specifieke momenten tijdens de presentatie een interactieve respons geeft.
Media-equivalenten
Media-equivalenten presenteren essentiële audio-informatie op visuele wijze (bijschriften) en essentiële video-informatie op hoorbare wijze (audiobeschrijvingen).
Bijschriften
Tekstequivalenten van audio-informatie over spraak, geluidseffecten en omgevingsgeluiden die met de multimediapresentatie worden gesynchroniseerd. In sommige gevallen wordt ondertiteling bedoeld.
Audio-beschrijvingen
Equivalenten van visuele informatie over acties, lichaamstaal, graphics en scèneveranderingen die van spraak worden voorzien (menselijke spraak of spraak van een spraaksynthesizer) en met de multimediapresentatie worden gesynchroniseerd.
Realtime video met audio
Als de webcontent uit realtime video met audio bestaat, dan worden er realtime bijschriften aangeboden, tenzij de content een muziekprogramma is waarin in principe geen spraak voorkomt.
Webcam
Als de webcontent uit realtime niet-interactieve video bestaat (denk aan webcams), dan wordt er een equivalent aangeboden dat voldoet aan de eisen van ijkpunt 1.1
Bestaande toegankelijke materialen opnieuw uitzenden
Als een audio- of videopresentatie vereist dat een gebruiker op specifieke momenten tijdens de presentatie een interactieve respons geeft, dan wordt er een equivalente presentatie aangeboden die in de tijd is gesynchroniseerd (audio, video of tekst). Uitzondering: Als content opnieuw wordt uitgezonden vanaf een ander medium of een andere bron die voldoet aan (uitzendings)vereisten voor toegankelijkheid (die los staan van deze richtlijnen), dan voldoet de heruitzending aan de eisen van het ijkpunt indien de heruitzending aan de andere richtlijnen voldoet.
Een filmclip met een audiobeschrijving en bijschriften
Een videoclip geeft een prinses weer die een kikker kust. De kikker maakt een geluid waaruit blijkt dat hij niet gekust wil worden. De audiobeschrijving luidt: "een prinses kust een kikker". Als de kikker geluid maakt, luidt het bijschrift: "kikker maakt afkeurend geluid".
Grappige animatie
Een grappige animatie geeft een kleifiguur weer die opeens tot leven komt en de filmer aanvalt. Behalve achtergrondmuziek is er verder geen geluid. Er zijn geen beschrijvingen en bijschriften nodig. Bied een tekstuele beschrijving, zoals vereist wordt door ijkpunt 1.1.
Ondanks beste inspanningen kan het onmogelijk blijken een toegankelijke pagina te maken. In dat geval kunt u naar een equivalente pagina linken die dezelfde informatie en functionaliteit biedt. Dit ijkpunt heeft betrekking op pagina's (en is dus niet van toepassing op gehele websites). Er dient te worden gecontroleerd op beste inspanningen en de mogelijkheid om een pagina toegankelijk te maken.
Beste inspanningen
Geef in het document aan welke inspanningen zijn verricht om de pagina toegankelijk te maken
Geen
Versie: 26 januari 2004, Eric Velleman Stichting Bartiméus Accessibility), opmerkingen over dit document kunt u versturen naar info@accessibility.nl